Het programma Rennes en commun 2020 bouwt zijn voorstellen op rond drie hefbomen die in gemeentelijke plannen zelden samen aan bod komen: grootschalige energetische renovatie, een herstructurering van de mobiliteit en een onderdeel rond circulaire economie, gekoppeld aan concrete doelstellingen voor materiaalreductie.
Deze pijlers zijn geen opsomming van goede voornemens, maar passen binnen het bindende kader van het PCAET 2019-2024 van Rennes Métropole. De tussentijdse evaluatie daarvan, die de metropolitane raad in maart 2022 besprak, maakte het mogelijk de kloof tussen toezeggingen en resultaten in kaart te brengen.
Energetische renovatie in Rennes: de technische uitdaging van appartementsgebouwen
De meeste ecologische gemeentelijke programma’s richten zich op individuele woningen. In Rennes vormt het collectieve woningbestand een belangrijk deel van de woningvoorraad. Daar staat of valt de geloofwaardigheid van een beleid voor de energietransitie.
Het programma Rennes en commun 2020 stelde als doel om jaarlijks enkele duizenden woningen te renoveren. De concrete uitdaging, die zelden in detail wordt uitgewerkt, betreft appartementsgebouwen: besluitvorming tijdens de algemene vergadering, de eigen bijdrage voor minder draagkrachtige mede-eigenaars en de fasering van de werkzaamheden (buitenisolatie, vervanging van collectieve verwarmingssystemen en ventilatie).
Rennes Métropole heeft overigens in een besluit de toekenning vastgelegd van écoTravo-subsidies voor de energetische renovatie van appartementsgebouwen in de periode september-december 2024. Dat bewijst dat de regeling verder is gekomen dan alleen de planfase.
De ecologische lijst onder leiding van Matthieu Theurier stelde daarnaast de oprichting voor van een lokale openbare energiedienst, gekoppeld aan een sociaal tarief voor huishoudens in energiearmoede. Dit mechanisme moet voorkomen dat de energietransitie alleen steunt op eigenaar-bewoners die hun aandeel in de kosten kunnen betalen.
Op de officiële website van Rennes en commun 2020 worden ook voorstellen toegelicht voor de plaatsing van zonnepanelen op openbare en particuliere gebouwen, met een huurvergoeding voor appartementsgebouwen die de installatie aanvaarden.
CO₂-arme mobiliteit en sociale tarieven voor het STAR-netwerk
Het onderdeel mobiliteit draait om meer dan alleen het promoten van de fiets, ook al is dat een belangrijke pijler van Rennes en commun 2020. Het meest technische voorstel betreft de herziening van de tarieven van het STAR-netwerk op basis van het inkomen van het huishouden.
Huishoudens met een laag inkomen kunnen op het netwerk van Rennes al gebruikmaken van gratis abonnementen of abonnementen met korting. Het programma wilde deze regelingen uitbreiden, zodat de vervoerskosten geen belemmering meer vormen voor dagelijkse verplaatsingen.
Deze keuze heeft rechtstreeks gevolgen voor de begroting: elke uitbreiding van gedeeltelijk gratis vervoer leidt tot minder inkomsten uit kaartverkoop. Dat verlies wordt gecompenseerd via lokale belastingen of de mobiliteitsbijdrage van werkgevers. De vraag hoe deze maatregelen structureel worden gefinancierd, maakt het verschil tussen een geloofwaardig programma en een louter symbolisch voorstel.
Fietsen en fietsinfrastructuur in Rennes
Het programma voorzag in een ambitieus fietsplan, met nieuwe veilige fietspaden en meer speciale stallingen. Het doel: van de fiets een vervoermiddel voor dagelijks gebruik maken, en niet alleen een vorm van stedelijke vrijetijdsbesteding.
- Uitbreiding van het netwerk van fietspaden die gescheiden zijn van het autoverkeer, met name op routes tussen de randgemeenten en het centrum van Rennes
- Meer fietsnietjes en beveiligde fietsenstallingen bij metrostations en vervoersknooppunten
- Financiële steun voor de aankoop van elektrische fietsen voor inwoners met een laag inkomen
Circulaire economie: doelstellingen voor materiaalreductie op metropolitaan niveau
Rennes Métropole heeft een ambitieuze routekaart voor de circulaire economie opgesteld, waarop de voorstellen van Rennes en commun 2020 rechtstreeks aansluiten. De doelstelling voor 2030 is om 30% minder materiaal nodig te hebben voor hetzelfde niveau van economische activiteit. In 2020 werd voor elke 100 euro aan bbp 82 kg materiaal in de lokale economie ingebracht.
Tegen 2050 wil men de materiaalvoetafdruk per inwoner op het grondgebied halveren ten opzichte van 2020. Deze focus op de materiaalvoetafdruk, in plaats van alleen op huishoudelijk afval, verandert de aanpak: ook de bouw- en openbare-werkensector, de grootste verbruiker van grondstoffen, wordt erin meegenomen.
Minder huishoudelijk afval en meer hergebruik
Het programma streeft ook naar een vermindering van het huishoudelijk afval met ongeveer 12% tussen 2019 en 2030. Om dat te bereiken, zetten de voorstellen in op de ontwikkeling van reparatie-, hergebruik- en kringloopinitiatieven. Rennes heeft op dit gebied al een actief verenigingsnetwerk (kringloopcentra en reparatieateliers), maar om deze initiatieven op grotere schaal uit te rollen, is logistieke en financiële steun van de lokale overheid nodig.
- Nieuwe hergebruiklocaties in elke sector van de metropool
- Opname van clausules over de circulaire economie in metropolitane overheidsopdrachten
- Begeleiding van lokale bedrijven bij de overstap naar productiemodellen die minder grondstoffen verbruiken
- Gerichte vermindering van bouw- en sloopafval door materialen uit sloopwerken opnieuw te benutten
Inwonersparticipatie en participatief budget in Rennes
De voorstellen van Rennes en commun 2020 voor lokale democratie beginnen niet vanaf nul. Rennes Métropole voerde al in 2015 een participatief budget in, en het Pacte pour la Transition van Alternatiba bracht tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 2020 burgercollectieven samen rond 32 concrete maatregelen. Meer dan 300 collectieven in heel Frankrijk deden mee, waaronder het collectief uit Rennes.
Het programma wilde deze regelingen uitbreiden door inwoners meer invloed te geven op beslissingen over stedelijke inrichting en het participatieve budget een groter bereik te geven. Het gaat er niet zozeer om meer inspraakrondes te organiseren, maar om ervoor te zorgen dat bij de besluitvorming rekening wordt gehouden met bijdragen van inwoners, ook wanneer die ingaan tegen de oorspronkelijke technische plannen.
We zien dat de meeste gemeentelijke evaluaties van inwonersparticipatie het aantal deelnemers meten, in plaats van de daadwerkelijke invloed van de aangenomen voorstellen op het overheidsbeleid. Juist de vraag of participatie echt effect heeft, maakt het verschil tussen een sociaal programma en een communicatieoefening. De voorstellen van Rennes en commun 2020 schetsen een kader, maar de stevigheid van de aanpak blijkt pas tijdens de volledige bestuursperiode, uit de begrotingskeuzes en de beslissingen over stedelijke inrichting die daaruit voortvloeien.
